اخلاق پروتستان و روح سرمایه‌داری

هیچ یک از کتب وبر به اندازه این کتاب متّکی به مبانی روش‌شناسی وبر نیستند. تضاد ذائقه نئوکانتی و نومینالیستی وبر وعلائق جامعه‌شناسانه او از سوی دیگر موجب نگاشتن مقالات، سه کتاب و فصول دائرةالمعارف «اقتصاد و جامعه» شد. تیپ‌های ایده‌آل حاصل این جهد وبر در سالهای نخست قرن بیستم شد. این مباحث در هیچ‌یک از کتب وبر به اندازه کتاب موضوع این درس مطرح نشدند.

وبر لازم دید که در مورد تحوّل تاریخ (بحث تعیّن تاریخی و تکامل جوامع از راه انتخاب اصلح) مباحثی را مطرح کند تا از سؤتفاهمها در مباحث جامعه‌شناسی دین پیشگیری کند.

بدفهمی پروتستانتیزم یا «رفرم دینی» قرن شانزدهم یکی از موانع فهم درست کتاب اخلاق پروتستان است. منظور از رفرم در مسیحیت چه بود؟

o برخوردهای عرفانی و ریاضتی به کردار اینجهانی o برخورد عرفانی-اینجهانی لوتریست o برخورد ریاضتی-اینجهانی چهار مذهب پروتستان: کالوینیست،‌ پایه‌تیست، متدیست و باپتیسم. o قسمت ازلی، فیض و درجات ریاضت اینجهانی در کلیسای کالونیسم (پرسبیترین)، کیرک اسکاتلند و کلیسای رفورم هلند، کلیسای انگلستان (انگلیکن/اپیسکوپلین) و پیوریتن (زوّار یا پیلگریمها و کلیساهای مستقل یا کانگریگیشنیستها در آمریکا)‌ o احسان،‌ ثواب و پاک کردن صورت مسأله‌ مسأله قدیمی «تئودسی» o تحوّل قسمت ازلی و فیض ربّانی از لوتر تا کالوین.

o عقلانی و غیرعقلانی در کاپیتالیسم. o روح سرمایه‌داری روبنا است یا زیر بنا؟ o تقدیس «زیاده‌خواهی»:‌ پوستین وارونه اخلاق اقتصادی سنّتی. o نقد داروینیسم اجتماعی، حلّ مشکل نیاز به کار و ازدیاد مزد.

در این مقدمه وبر نکاتی در مورد بی‌نظیر بودن تمدن غرب بیان می‌کند که البته پس از صدوبیست سال مورد نقد قرار گرفته‌اند. این نقدها خود قابل تأمّل و بررسی هستند.

در چهار کتاب «یهودیت باستان»، «دین هند»، «دین چین»، و «اخلاق پروتستان» وبر رابطه «نیازهای مذهبی»‌ و فراورده‌های دینی را مورد مداقّه قرار میدهد. مقدمه ای در جامعه شناسی شناخت و نقد ماتریالیسم اجتماعی و مکتب پرتوانگاری (Emanationism) در این جلسه مطرح خواهد شد.

مفهوم Beruf یا حرفه ضرب مارتین لوتر در ترجمه نخست کتاب مقدّس به آلمانی بود. با نفی دکترین کاتولیک ثواب و عقاب برای اعمال این‌جهانی و واگذار کردن فلاح آخرت در سایه «قسمت ازلی» یا Predestination، و سعادت/فضل الهی Grace لوتر وظیفه‌ اینجهانی انسان را (بجای اعمال ثواب و فراهم کردن ذخیره آخرت) در وقف انسان به وظیفه خود در حرفه این‌جهانی منتقل کرد.

o نقد باورهای افواهی در مورد تفاوت پروتستان و کاتولیک. o تیپ ایدآل «روح سرمایه‌داری. o روح سرمایه داری در تفکر بنجامین فرانکلین. o اخلاق کار در لوتر و کالوین.

o نقد و بازسازی مفهوم «روح ملتها» ص‌ص. ۸۸-۹۰ o اصول پنجگانه کالونیسم در متن ص‌ص. ۹۹-۱۰۱

روح سرمایه‌داری از آکوئیناس تا بکستر. o توجّه پروتستان‌ها به کتب ایوب در عهد عتیق عبرانیت انگلیسی. تضاد پیوریتن‌ها و کلیسای انگلیس بر سر درجه اطاعت از قوانین ریاضت این‌جهانی در ادبیات،‌ هنر، و مبارزه پاکدینان با «خرافات» مذهبی. تفاوت شمال و جنوب آمریکا با توجّه به گرایشات مذهبی پروتستانتیزم. از شنل تعلّقات دنیوی بکستر تا قفس آهنین: آینده‌نگری بدبینانه وبر.

در جلسه آخر یک جمع‌بندی کلی از آرای وبر ارائه خواهد شد و وقت بیشتری به پرسش و پاسخ با هنرجویان اختصاص می‌یابد.