این دوره به خوانش متنهای منثور (غیرمنظوم) عرفانی ایران میپردازد؛ متنهایی که به زبان پارسی و به قلم یا اشارتِ خود صوفیان نامدار نگاشته شدهاند، از اشوزرتشت تا عطار.
🔴 فایلهای تصویری و صوتی دوره «نثر عرفانی پارسی» با تخفیف ویژه در دسترساند
نثر عرفانی پارسی؛ از گاتها تا تذکرةالاولیا
نثر عرفانی پارسی، یکی از ریشههای مهم زبان و تخیل ایرانی است؛ زبانی که در آن اندیشه، روایت، تجربه روحانی، تصویر و موسیقی کلمه در هم تنیده میشوند. این متنها فقط گزارش احوال عارفان نیستند؛ بخشی از حافظه زبانی و ادبی ما هستند و ردّشان را میتوان در بسیاری از نوشتههای معاصر نیز دنبال کرد.
دوره «نثر عرفانی پارسی» در هنرستان، با تدریس مهدی مرعشی، برای خوانش و بازخوانی همین سنت برگزار شد؛ سنتی که از عرفان ایرانی پیشااسلامی و «گاتها» آغاز میشود و در متنهای عرفانی شیخ احمد جام، احمد غزالی، عینالقضات همدانی، روزبهان بقلی، سهروردی و عطار ادامه پیدا میکند.
در این دوره، هنرجویان با متنهایی روبهرو شدند که به زبان پارسی و به قلم یا اشارت صوفیان و عارفان نامدار نوشته شدهاند؛ متنهایی که هم از نظر فکری اهمیت دارند، هم از نظر زبان، سبک، تصویرسازی و نسبتشان با نثر داستانی معاصر.
این دوره در هفت جلسه برگزار شد و اکنون فایلهای تصویری و صوتی آن آماده شده است. اگر فرصت حضور در دوره را نداشتید، میتوانید با تهیه نسخه آفلاین، مسیر خوانش نثر عرفانی پارسی را از ریشههای باستانی تا تذکرةالاولیای عطار دنبال کنید.
در این دوره چه گذشت؟
دوره از عرفان ایرانی پیشااسلامی آغاز شد؛ از گاتهای زرتشت و جهان فکریای که در آن گفتوگو با امر قدسی، نور، راستی و نگاه عرفانی به هستی جایگاهی بنیادین دارد. در این جلسه، هنرجویان با ریشههایی آشنا شدند که بعدها در سنتهای گوناگون عرفانی ایران ردّشان ادامه پیدا کرد.
در جلسه دوم، مسیر به عرفان ایرانی پس از اسلام رسید. اندیشههایی از حلاج، بایزید بسطامی و ابوالحسن خرقانی مرور شد و سپس متنها و جهان عرفانی شیخ احمد جام ژندهپیل بررسی شد؛ چهرهای که در نثر عرفانی پارسی جایگاهی مهم دارد و زبانش در پیوند با تجربه دینی، اخلاقی و اجتماعی شکل میگیرد.
جلسه سوم به احمد غزالی و متنهایی برای عشق اختصاص داشت. در این بخش، هنرجویان با اندیشه و نثر عارفی روبهرو شدند که عشق را به یکی از موضوعات مرکزی نوشتار عرفانی تبدیل کرد. خوانش آثار او فرصتی بود برای دیدن اینکه چگونه زبان عشق، در نثر عرفانی، هم تجربهای درونی است و هم شیوهای برای شناخت جهان.
در جلسه چهارم، متنهای عرفانی عینالقضات همدانی بررسی شد؛ نویسندهای که اندیشه و نثرش با مفهوم نور، تجربه درونی، تندای بیان و جسارت فکری پیوند دارد. این جلسه به آن دو «نور» پرداخت که در شکلگیری جهان فکری و زبانی عینالقضات نقش داشتند.
جلسه پنجم به شطح در عرفان ایرانی اختصاص داشت؛ زبانی سرشار از جسارت، ابهام، شور و گاهی خطر. در این جلسه، شطحیات روزبهان بقلی شیرازی بررسی شد و هنرجویان با گونهای از بیان عرفانی آشنا شدند که مرز میان تجربه، زبان، راز و معنا را مدام جابهجا میکند.
در جلسه ششم، بحث به حکمت خسروانی و سهروردی رسید. متنهای پارسی شیخ شهابالدین یحیی سهروردی و نسبت آنها با سنت نور، ایران باستان، حکمت خسروانی و زبان رمزی بررسی شد؛ جایی که فلسفه، عرفان، اسطوره و نثر ادبی به هم نزدیک میشوند.
جلسه پایانی به عطار و تذکرةالاولیا اختصاص داشت؛ متنی که یکی از مهمترین روایتها از عارفان ایرانی را در اختیار ما میگذارد. در این جلسه، تذکرةالاولیا نه فقط بهعنوان مجموعهای از زندگینامهها، بلکه بهعنوان متنی زبانی، روایی و عرفانی خوانده شد.
در طول دوره، توجه اصلی فقط به محتوای عرفانی متنها نبود؛ بلکه سبک نثر، شیوه روایت، جهان واژگان و ردّ این متنها در ادبیات داستانی معاصر نیز بررسی شد. برای هنرجویانی که به زبان در داستان اهمیت میدهند، این دوره فرصتی بود برای نزدیک شدن به یکی از سرچشمههای مهم نثر پارسی.
مسیر هفتجلسهای دوره
۱. عرفان ایرانی پیشااسلامی
بررسی و واکاوی عرفان باستانی ایران و «گاتها»ی زرتشت، با تمرکز بر ریشههای کهن تجربه عرفانی در فرهنگ ایرانی.
۲. عرفان ایرانی پس از اسلام و متنهای شیخ ژندهپیل
نگاهی به عرفان ایران پس از ورود اسلام، مرور اندیشههای حلاج، بایزید بسطامی و ابوالحسن خرقانی، و بررسی متنهای عرفانی شیخ احمد جام ژندهپیل.
۳. احمد غزالی و متنهایی برای عشق
مطالعه آثار احمد غزالی و واکاوی اندیشه او بهعنوان یکی از نخستین عارفانی که عشق را به موضوعی مرکزی در نثر عرفانی تبدیل کرد.
۴. عینالقضات همدانی و روایت نور
بررسی متنهای عرفانی عینالقضات همدانی و آن دو «نور» که در شکلگیری اندیشه، زبان و آثار او نقش داشتند.
۵. شطح در عرفان ایرانی
آشنایی با مفهوم شطح در عرفان ایرانی و واکاوی شطحیات روزبهان بقلی شیرازی.
۶. حکمت خسروانی و سهروردی
مروری بر حکمت خسروانی و خوانش متنهای پارسی شیخ شهابالدین یحیی سهروردی، با توجه به نسبت نور، ایران باستان، عرفان و زبان رمزی.
۷. عطار و تذکرةالاولیا
بررسی تذکرةالاولیای عطار؛ متنی مهم در معرفی عارفان ایرانی و یکی از نمونههای برجسته نثر عرفانی پارسی.
این دوره برای چه کسانی مناسب است؟
علاقهمندان به ادبیات عرفانی ایران
کسانی که میخواهند با متنهای مهم نثر عرفانی پارسی آشنا شوند و مسیر این سنت را از زرتشت تا عطار دنبال کنند.
خوانندگان و پژوهشگران ادبیات فارسی
افرادی که به نثر کهن فارسی، سبکشناسی، زبان عرفانی و نسبت متنهای کلاسیک با ادبیات معاصر علاقه دارند.
نویسندگان و علاقهمندان به ادبیات داستانی
کسانی که برای زبان در داستان اهمیت قائلاند و میخواهند ریشههایی از نثر پارسی را در متنهای عرفانی و روایی ایرانزمین جستوجو کنند.
علاقهمندان به عرفان، فلسفه و حکمت ایرانی
افرادی که میخواهند با جریانهایی مانند حکمت خسروانی، شطح، عشق عرفانی، نور در اندیشه عینالقضات و سهروردی و روایت عارفان در تذکرةالاولیا آشنا شوند.
مخاطبانی که به پیوند گذشته و ادبیات معاصر علاقه دارند
کسانی که میخواهند ببینند نثر عرفانی چگونه میتواند در زبان، تخیل و روایت داستانی معاصر بازتاب پیدا کند.
مهدی مرعشی
مهدی مرعشی داستاننویس، مترجم و پژوهشگر ایرانی مقیم کاناداست. او تاکنون سه مجموعهداستان به نامهای «نفستنگ»، «کتابت بهار» و «از جاده که میگذشتیم» و سه رمان با عنوانهای «داستان زرتشت»، «رسم این زن سکوت است» و «آنها دیگر از آن ایستگاه نگذشتهاند» منتشر کرده است.
او همچنین بازنویسی «داستانهای سمک عیار» و تألیف کتاب «قصه سنجان» را در کارنامه دارد؛ کتابی که به روایت مهاجرت زرتشتیان به هند پس از حمله اعراب میپردازد.
مرعشی سه مجموعهشعر از پیر پائولو پازولینی و کتاب «روزنگاری سوگ» نوشته رولان بارت را نیز به فارسی ترجمه کرده است. او از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۳ چندین دوره «کارگاه داستاننویسی هزارداستان مونترال» را برگزار کرده و در مونترال به آموزش داستاننویسی پرداخته است.
در این دوره، مهدی مرعشی کوشید نثر عرفانی پارسی را نه فقط از منظر تاریخ عرفان، بلکه از زاویه زبان، روایت، سبک و تأثیر آن بر ادبیات داستانی معاصر بازخوانی کند.
بررسی و واکاوی عرفان باستانی ایران و «گاتها»ی زرتشت.
نگاهی به عرفان ایران از زمان حملهی اعراب، مروری بر اندیشههای حلاج، بایزید بسطامی و ابوالحسن خرقانی و بررسی عرفان و متنهای عرفانی شیخ احمد جام ژندهپیل
مطالعهی آثار احمد غزالی و واکاوی اندیشهی او به عنوان نخستین عارفی که از عشق نوشت.
بررسی متنهای عرفانی عینالقضات همدانی و آن دو «نور» که اندیشه و آثار او را ساختهاند.
شطح در عرفان ایرانی و واکاوی شطحیات روزبهان بقلی شیرازی
مروری بر «حکمت خسروانی» و متنهای پارسی شیخ شهابالدین یحیی سهروردی
بررسی تذکرةالاولیای عطار، متنی که معرف عارفان ایرانی است.