چرا طبیعت ایران در وضعیت هشدار قرار دارد؟ آیا هنوز میتوان آیندهای پایدار برای کشور متصور شد؟ این دوره پاسخی علمی، صریح و بدون خطخوردگی به بحرانیترین مسائل محیط زیستی ایران است.
محیطزیست ایران؛ از بحرانهای فرساینده تا امکان تابآوری
ایران امروز با مجموعهای از بحرانهای محیطزیستی روبهروست که دیگر فقط دغدغه متخصصان و فعالان این حوزه نیست. فرسایش خاک، ناترازی آبی، فرونشست زمین، بیابانزایی، آلودگی هوا، نابودی تنوع زیستی، انباشت پسماند و پیامدهای تغییر اقلیم، مستقیم و غیرمستقیم بر زندگی روزمره، سلامت، کشاورزی، اقتصاد، مهاجرت و آینده سکونت در کشور اثر میگذارند.
دوره «محیطزیست ایران؛ چالشها و راهکارها» در هنرستان، با تدریس محمد درویش، برای فهم دقیقتر همین وضعیت برگزار شد؛ دورهای که هم تصویر کلی بحران را نشان داد، هم به ریشهها و پیامدهای آن پرداخت، و هم درباره امکانهای تغییر، تابآوری و مشارکت شهروندان گفتوگو کرد.
در این دوره، هنرجویان با مهمترین بحرانهای بومشناختی ایران آشنا شدند؛ از خاک و آب تا هوا، تنوع زیستی، پسماند و گازهای گلخانهای. نگاه دوره فقط هشداردهنده نبود؛ تلاش شد در کنار شرح وضعیت، راهکارهای بومیسازیشده، نقش جوامع محلی، اصلاح ساختارهای تصمیمگیری و امکان امید و کنشگری آگاهانه نیز بررسی شود.
این دوره در شش جلسه برگزار شد و اکنون فایلهای تصویری و صوتی آن آماده شده است. اگر فرصت حضور در دوره را نداشتید، میتوانید با تهیه نسخه آفلاین، تصویری منسجم و مستند از وضعیت محیطزیست ایران و راههای مواجهه با آن به دست آورید.
در این دوره چه گذشت؟
دوره با ترسیم تصویر کلی بحران محیطزیستی در ایران آغاز شد. در جلسه نخست، مهمترین شاخصهای محیطزیستی کشور مرور شدند و جایگاه ایران در مقایسه جهانی بررسی شد. این جلسه کمک کرد هنرجویان ببینند بحران محیطزیست در ایران مجموعهای از چند مسئله پراکنده نیست، بلکه شبکهای بههمپیوسته از تصمیمها، روندها و پیامدهاست.
جلسه دوم به خاک اختصاص داشت؛ منبعی که کمتر دیده میشود، اما حیات کشاورزی، امنیت غذایی و پایداری سرزمین به آن وابسته است. در این جلسه، فرسایش شدید خاک در ایران، علل آن، پیامدهای بلندمدت آن و نقش کشاورزی و توسعه ناپایدار در تشدید بحران بررسی شد.
در جلسه سوم، چرخه تخریب آبوخاک موضوع اصلی بود. ناترازی آبی، بیابانزایی، فرونشست زمین و نابودی تنوع زیستی بهعنوان پیامدهای سوءمدیریت منابع آبی بررسی شدند. این جلسه نشان داد که بحران آب فقط مسئله کمبود بارش نیست؛ بلکه با الگوی توسعه، کشاورزی، مصرف، حکمرانی و آینده زیست انسانی و اقتصادی پیوند دارد.
جلسه چهارم به هوا و جان انسانها پرداخت. آلودگی هوا بهعنوان یکی از ملموسترین و مرگبارترین بحرانهای محیطزیستی ایران بررسی شد. در این جلسه، ریشههای آلودگی، پیامدهای انسانی آن و امکان تغییر در سیاستهای شهری، حملونقل و مصرف انرژی مورد بحث قرار گرفت.
در جلسه پنجم، سه موضوع تنوع زیستی، پسماند و گازهای گلخانهای کنار هم بررسی شدند. از انقراض گونههای جانوری تا انباشت زباله و نقش ایران در بحران تغییر اقلیم، این جلسه وجوه مختلف فروپاشی بومشناختی را نشان داد و اهمیت نگاه جامع به محیطزیست را برجسته کرد.
جلسه پایانی با پرسشی مهم آغاز شد: آیا هنوز امیدی هست؟ در این جلسه، دوره از توصیف بحران به سمت امکانهای آینده رفت. راهکارهای بومیسازیشده برای حفظ محیطزیست، توانمندسازی جوامع محلی، اصلاح ساختارهای تصمیمگیری، تقویت مشارکت عمومی و حفظ امید در دل بحران بررسی شدند.
مسیر ششجلسهای دوره
۱. تصویر کلی بحران محیطزیستی در ایران
مرور مهمترین شاخصهای محیطزیستی ایران، بررسی جایگاه کشور در مقایسه جهانی، و توضیح بنیادین چرایی اهمیت این بحرانها.
۲. خاک؛ منبعی که نادیده گرفته شد
بررسی فرسایش خاک در ایران، علل و پیامدهای آن، آینده بحران خاک و نقش کشاورزی و توسعه ناپایدار در تشدید این وضعیت.
۳. چرخه تخریب آبوخاک
تحلیل ناترازی آبی، بیابانزایی، فرونشست زمین و نابودی تنوع زیستی، و بررسی اثر این چرخه بر حیات انسانی و اقتصادی.
۴. هوا و جان انسانها
بررسی ریشههای آلودگی هوا، پیامدهای انسانی آن، آمارهای نگرانکننده و امکان تغییر در سیاستهای شهری، حملونقل و مصرف انرژی.
۵. تنوع زیستی، پسماند و گازهای گلخانهای
بررسی انقراض گونههای جانوری، مسئله پسماند، نقش ایران در بحران تغییر اقلیم و وجوه مختلف فروپاشی بومشناختی.
۶. آیا امیدی هست؟ سازوکارهای آینده تابآورانه
جمعبندی دوره و بررسی راهکارهای بومیسازیشده برای حفظ محیطزیست، توانمندسازی جوامع محلی، اصلاح تصمیمگیری و تقویت امید و مشارکت.
این دوره برای چه کسانی مناسب است؟
شهروندان دغدغهمند محیطزیست
کسانی که میخواهند وضعیت محیطزیست ایران را دقیقتر بفهمند و بدانند بحرانهای امروز کشور چگونه به زندگی روزمره و آینده جمعی ما گره خوردهاند.
دانشجویان و پژوهشگران محیطزیست، علوم اجتماعی و توسعه
افرادی که به دنبال تصویری منسجم از مسائل محیطزیستی ایران و نسبت آن با حکمرانی، اقتصاد، کشاورزی، جامعه و سیاستگذاری هستند.
فعالان محیطزیست و کنشگران محلی
کسانی که در حوزه حفاظت از طبیعت، منابع آب، خاک، تنوع زیستی یا آموزش عمومی فعالیت میکنند و میخواهند نگاه تحلیلی و راهبردیتری به بحرانها داشته باشند.
روزنامهنگاران و تولیدکنندگان محتوا
افرادی که درباره محیطزیست، توسعه، سلامت، شهر، انرژی یا آینده ایران مینویسند و به فهم دقیقتر مسئله و زبان روشنتر برای روایت آن نیاز دارند.
سیاستگذاران، مدیران و فعالان عمومی
کسانی که در تصمیمگیری، برنامهریزی یا فعالیتهای شهری و منطقهای نقش دارند و میخواهند پیامدهای محیطزیستی تصمیمها را بهتر درک کنند.
محمد درویش
محمد درویش پژوهشگر، کنشگر و نویسنده حوزه محیطزیست و از چهرههای شناختهشده آگاهیبخشی و سیاستگذاری زیستمحیطی در ایران است. او عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور بوده و بیش از ۳۴ سال سابقه فعالیت در این حوزه دارد.
او از سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۶ مسئولیت آموزش و مشارکتهای مردمی سازمان حفاظت محیطزیست را برعهده داشته و در زمینه پژوهش، آموزش، رسانه و کنشگری محیطزیستی در سطح ملی فعالیت کرده است.
محمد درویش تألیف چندین کتاب، نگارش دهها مقاله و اجرای پروژههای پژوهشی، آموزشی و رسانهای را در کارنامه دارد و از سال ۱۳۹۸ تاکنون رئیس کمیته محیطزیست در کرسی سلامت اجتماعی یونسکو بوده است.
در این دوره، او تلاش کرد بحران محیطزیست ایران را هم با دادهها و تجربه میدانی توضیح دهد و هم با زبانی قابل فهم برای مخاطبان عمومی، راههایی برای کنش، تابآوری، امید و مشارکت نشان دهد.
اگر میخواهید محمد درویش را فراتر از عنوانها و مسئولیتهای رسمی بشناسید، میتوانید روایت کاملتری از زندگی، مسیر حرفهای و دغدغههای او را در وبلاگ هنرستان بخوانید.
در این جلسه، مروری کلی بر مهمترین شاخصهای محیطزیستی ایران خواهیم داشت و جایگاه کشور در مقایسه جهانی بررسی میشود. چرایی اهمیت این بحرانها بهصورت بنیادین توضیح داده میشود.
ایران با بالاترین نرخ فرسایش خاک در جهان روبهروست. در این جلسه، درباره علل، پیامدها و آینده بحران خاک سخن گفته میشود و نقش کشاورزی و توسعه ناپایدار بررسی میشود.
ناترازی آبی، بیابانزایی، فرونشست زمین و نابودی تنوعزیستی از نتایج مستقیم سوءمدیریت منابع آبیاند. در این جلسه، چرخه تخریب آبوخاک و تأثیر آن بر حیات انسانی و اقتصادی بررسی میشود.
سالانه هزاران ایرانی قربانی آلودگی هوا میشوند. این جلسه به ریشهها، آمارهای تکاندهنده و امکان تغییر در سیاستهای شهری، حملونقل و مصرف انرژی میپردازد.
از انقراض گونههای جانوری تا انباشت زباله و نقش ایران در بحران تغییر اقلیم، در این جلسه وجوه مختلف فروپاشی بومشناختی بررسی میشود.
جمعبندی و ارائه راهکارهای بومیسازیشده برای حفظ محیط زیست، توانمندسازی جوامع محلی، اصلاح ساختارهای تصمیمگیری، و تقویت امید و مشارکت در دل بحران.
تست فنی دوره مبانی مهندسی اقلیم لطفا وارد نشوید